Zeven stappen naar samenlevingskunst

Het duurde even – zo’n dertig jaar – totdat ik begreep dat ik alleen vanuit liefde en vertrouwen een bijdrage kan leveren aan een oplossing van het armoedevraagstuk. Denk en handel ik namelijk vanuit angst, woede of zelfs haat, ja, dan breng ik alleen maar meer angst, woede en haat de wereld in. Denk en handel ik vanuit liefde en vertrouwen, ja, dan geef ik de wereld iets moois van mezelf. Terugblikkend begon mijn weg naar inzicht in het armoedevraagstuk op mijn zestiende. Toen had ik – wat ik later ben gaan noemen – een Boeddha-ervaring. En zoals Boeddha het achtvoudige pad ontwikkelde dat je helpt het lijden te overwinnen, ontwikkelde ik zeven stappen die je helpen jezelf te ontwikkelen tot samenlevingskunstenaar.

Boeddha heette oorspronkelijk Siddharta en was een prins. Zijn ouders hoorden van een wijze dat hun kind óf een groot heerser zou worden, óf alle aardse goederen zou verwerpen en de verlichting zou bereiken. Omdat zijn vader liever had dat Siddharta hem zou opvolgen, omringde hij zijn zoon met alle luxe binnen de hoge muren van het paleis. Hij mocht geen nare of lelijke dingen ervaren. Dan zou hij namelijk geen afstand hoeven te doen van zijn bezittingen, aldus zijn vader. Zo gingen de eerste 29 jaar van het leven van Siddharta – de latere Boeddha – voorbij.

Na 29 jaar wilde Siddharta wel eens het echte leven zien en vroeg hij zijn vader of hij eens een kijkje buiten de muren mocht nemen. Aanvankelijk mocht dat niet. Maar na heel veel zeuren wel, maar dan alleen vanuit een koets. En alleen volgens een route door zijn vader bepaald. Hoe zijn vader ook probeerde het gewone leven buiten het beeld van Siddharta te houden, hij kon niet voorkomen dat zijn zoon een oude, een zieke en een dode man zag. Siddharta had nog nooit ouderdom, ziekte of dood gezien. Een bediende vertelde dat alle mensen oud worden, ziekten oplopen en doodgaan. “Dat is normaal.”, zei de bediende.

Zo werd ik op mijn zestiende tijdens een reis met mijn ouders door India geconfronteerd met de schrijnende tegenstelling tussen rijkdom en armoede. Een klein vies meisje hield met vragende ogen haar hand voor me op. Mijn ouders en ik kwamen net uit een sjiek restaurant waar wij te veel aten. Geld had ik niet op zak, mijn vader droeg de portemonnee. Ik schudde mijn hoofd. Het meisje viel smekend op haar knieën, ze gebaarde dat ze honger had, kuste zelfs mijn voeten en keek weer naar me op met van die smekende angstige ogen. Mijn ouders stapten intussen in een taxi die naar me toe reed, deur open, ze trokken me naar binnen, deur dicht. Door de achterruit zag ik nog net hoe het meisje door een iets ouder, maar even vies jongetje met de vlakke hand in het gezicht werd geslagen links rechts links rechts.

“Hoe is het mogelijk dat ik als rijke jongeling in één wereld leef met dat arme meisje?“, vroeg ik me af.

Twee jaar later studeerde ik Tropische Cultuurtechniek in Wageningen. Ik wilde de groeiende kloof tussen armoede en rijkdom echt leren begrijpen én leren er zelf iets aan te doen. Misschien als irrigatie-ingenieur?

In de loop van mijn studie liep ik hopeloos vast in de grondslagen van het wetenschappelijke denken, heel verhaal. Pas toen ik buiten mijn studie om me verdiepte in de oorsprong van de spullen die ik had, de kleren die ik droeg en het voedsel dat ik at, ontwikkelde ik geleidelijk aan een doorleefd begrip voor het armoedevraagstuk in de wereld. Uit deze onderzoekservaring ontwikkelde zich later de zogenoemde ontbijtoefening, de eerste van zeven oefeningen die samen de basis vormen van de samenlevingskunstenaar. Dat is iemand die vanuit liefde en vertrouwen werkt aan een aarde- en menswaardige samenleving.

Zoals Boeddha het achtvoudige pad ontwikkelde om het lijden te overwinnen, ontwikkelde ik zeven oefeningen die je helpen jezelf te ontwikkelen tot samenlevingskunstenaar.

Dit zijn de oefeningen (nog steeds heb ik geen adequate namen), die ik in de loop van mijn blogs zou willen bespreken, te beginnen bij de ontbijtoefening:

  1. de ontbijtoefening,
  2. de accepteer-jezelf-in-de-wereld-zoals-die-is-oefening (zo binnen/zo buiten I),
  3. de blijf-de-situatie-waarin-je-bent-waarnemen-oefening-en-leer-zuiver-van-binnen-naar-buiten-te-leven (zo binnen/zo buiten II),
  4. de doe-de-dagelijkse-dingen-vanuit-liefde-voor-het-doen-van-de-dagelijkse-dingen-oefening (zo binnen/zo buiten III),
  5. de integreren van de stemmen van angst, (zelf)haat en twijfel oefening cq loslaten van valse macht, valse hoop en valse overgave cq in je kracht gaan staan en je overgeven aan realistische zelf gestelde doelen,
  6. de steeds minder identificeren met je eigen gebeuren en steeds meer met het wereldgebeuren oefening (zo binnen/zo buiten IV),
  7. de het algemene wereldgebeuren is ook je eigen gebeuren oefening (integreren van alle overige oefening).

Laten we beginnen met de ontbijtoefening:

Onderzoek minimaal drie keer per week (alleen of met je hele gezin) vijf minuten lang gedurende minimaal vier weken welke mensen wanneer, waar en hoe een bijdrage leveren aan de totstandkoming van jouw ontbijt.

Graag ontvang ik van jou je ervaringen met het doen van deze oefening. Je kunt ze mailen naar jac@economytransformers.nl.

In het volgende blog bespreek ik mijn ervaringen tijdens het doen van mijn oorspronkelijke onderzoek destijds als student Tropische Cultuurtechniek.

Jac Hielema